Vườn Cà Phê Lâm Đồng

Trên thế giới hiện nay, chưa ai có thể tìm ra một cách chính xác cà phê bắt nguồn ở đâu và có từ khi nào. Theo một câu chuyện của người Ethiopia, cà phê được tìm ra bởi một người chăn dê và theo tiến trình phát triển của xã hội loài người, hạt cà phê được lan truyền khắp nơi và trở nên nổi tiếng như ngày nay.

Cây cà phê thuộc họ Coffea, họ này có khoảng 500 chi và 6000 loài. Trong ngành công nghiệp cà phê hiện nay, có 3 loài chính: Arabica, Robusta và Liberia. Nhìn chung cà phê là loài cây nông nghiệp lâu năm, dễ trồng nhưng chúng phát triển tốt nhất trên đất màu mỡ, khí hậu ôn hoà, mưa thường xuyên và có đầy đủ ánh nắng mặt trời. Tuy nhiên, mỗi loài có một đặc điểm sinh trưởng khác nhau:

Cà phê Arabica

Arabica có nguồn gốc từ Ethiopia, là loài cà phê khó trồng nhất và cũng là loại có giá trị thương phẩm cao nhất. Chất lượng của cà phê Arabica phụ thuộc vào vị trí địa lý, trồng Arabica ở nơi càng cao thì chất lượng càng tốt, thông thường nó được trồng ở độ cao 610 – 1830 mét. Ngoài ra, nhiệt độ và lượng mưa cũng giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển của loại cà phê này.

Hạt cà phê Arabica to và ngọt hơn cà phê Robusta nhưng lượng caffeine lại thấp hơn, nó được người phương Tây ưa chuộng hơn Robusta. Đó là lý do Arabica chiếm xấp xỉ 70% sản lượng cà phê thế giới.

Cà phê Robusta

Cà phê Robusta được trồng nhiều ở Trung và Tây Phi, Indonesia, Việt Nam và Brazil. Loài này dễ trồng hơn Arabica nhờ khả năng chống chịu sâu bệnh và chúng có thể trồng được ở những nơi có nhiệt độ ấm hơn.

Hạt cà phê Robusta thường tròn và nhỏ hơn Arabica, lượng caffeine nhiều hơn Arabica tầm 50-60% và có vị khác biệt rõ rệt. Cà phê Robusta thường được dùng để pha trộn hoặc sản xuất cà phê uống liền.

Cà phê Liberia

Liberia là loại cà phê rất dễ trồng vì sức kháng bệnh tốt, hơn nữa nó thuộc loại cây chịu hạn được. Kích thước thân, lá và quả của Liberia to hơn hẳn Arabica và Robusta. 

Hạt cà phê Liberia thường to, dài và có màu trắng. Nó có vị chua nên không được ưa chuộng bằng Arabica và Robusta. Do đó, diện tích trồng loại cà phê này không được mở rộng, chủ yếu người ta sử dụng gốc để ghép với những giống cà phê khác, còn hạt thì được sử dụng để phối trộn với Arabica hoặc Robusta trong khi rang xay nhằm tạo thêm hương vị.

Ngoài ra, còn một số loại cà phê khác.

Cà Phê Thô

Thị trường cà phê hiện nay

Hiện nay, cà phê được trồng tại hơn 50 quốc gia trên thế giới, một số nơi đã trở thành thương hiệu nổi tiếng: cà phê Kona, cà phê Mocha Java, … Brazil, Colombia, Indonesia và  Việt Nam là 4 nước đang dẫn đầu thế giới về sản lượng cà phê. Arabica là loại cà phê có giá trị thương mại cao nhất, tiếp đó là Robusta.

Ở Việt Nam, cà phê được trồng nhiều nhất ở vùng Tây Nguyên, chủ yếu là cà phê Robusta.

Quy trình tạo nên “tách cà phê”

Cây cà phê con được người nông dân lựa chọn giống thật kĩ, đem trồng xuống đất đã xử lí vào đầu mùa mưa trong năm. Sau khoảng 3 năm chăm sóc, cây cà phê bắt đầu ra trái bói và mất khoảng 5 năm để cây trưởng thành hoàn toàn. 

Hạt (nhân) cà phê chính là thành phần mang giá trị thương mại. Đến mùa thu hoạch (tùy vào giống cà phê), quả cà phê từ màu xanh ngả sang màu đỏ hoặc vàng, người nông dân sẽ tiến hành thu hái, sau đó đem phơi khô, xay tách vỏ hoặc sử dụng “phương pháp ướt”. Mỗi quả cà phê thường có hai nhân (loại quả chỉ có một nhân người ta gọi nó là cà phê peaberry hay cà phê culi).

Nhân cà phê được rang ở nhiệt độ cao đến một mức độ nào đó tùy vào sở thích, khẩu vị của mỗi người. Có thể rang đến độ hơi nâu hoặc rang đến đen cháy, có thể phối trộn nhiều loại cà phê hoặc thêm vào đó một số phụ liệu như bơ, vanilla, mỡ gà, nước mắm, … để tăng thêm hương vị cho tách cà phê.

Sau khi rang, hạt cà phê được đem xay. Việc xay hạt cà phê nhuyễn nhiều hay ít cũng ảnh hưởng đến hương vị của tách cà phê. Tuy nhiên, ảnh hưởng lớn nhất có lẽ là cách pha chế. Ở mỗi châu lục, mỗi quốc gia, mỗi vùng miền hay thậm chí mỗi người chúng ta đều có cho mình một cách riêng để pha chế và thưởng thức cà phê.

Tác dụng của cà phê

Đánh thức hệ thần kinh, tạo ra sự tỉnh táo, hưng phấn và vui vẻ là tác dụng chính của cà phê nhờ lượng caffein trong nó. Hơn nữa, trong cà phê còn chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe, tác động tích cực đến các bộ phận trên cơ thể: trí não, mắt, hệ tim mạch, dạ dày, ruột, bàng quang, gan, …, làm giảm nguy cơ mắc các chứng bệnh như Parkinson, Alzheimer, đột quỵ, tiểu đường, ung thư, … Ngoài ra, cà phê còn là một loại nguyên liệu làm đẹp hiệu quả, đặc biệt với da và tóc (sáng da, chống lão hóa, thúc đẩy mọc tóc và làm đen tóc,… ).

Bên cạnh đó, cà phê cũng có một số tác hại nhất định: là nguyên nhân mất ngủ, làm giảm hấp thu một số vi khoáng chất (sắt , canxi, kẽm, magie, kali, vitamin nhóm B, vitamin C).

Do đó, để cà phê là thức uống thực sự tốt cho sức khỏe, chúng ta nên uống vừa phải (1 – 2 tách cà phê mỗi ngày) và phải phù hợp với cơ địa của mỗi người.